انقلاب اسلامی از ابتدای شکل گیری تا کنون، با چهار نسل مواجه بوده که عبارتند از:
1. نسل اول، افرادی هستند که در سال 1342 جوان بودند و بخشی از عمر خود را صرف مبارزه با استبداد رژیم منفورسابق کردند و به همراه امام (ره)، باعث به وجود آمدن انقلاب اسلامی شدند و جمهوری اسلامی را تشکیل دادند. این نسل را که می توان فداکارترین مجموعه وفادار به آرمان های انقلاب نام نهاد، در دشوارترین روزهای انقلاب، مدیریت جامعه را بر عهده گرفتند و با وجود چالش ها و توطئه های گوناگون، موفق شدند انقلاب را از مسیر انحراف نجات دهند.
2. نسل دوم که پرورده نسل اول است، کسانی هستند که موتور حرکت انقلاب اسلامی بودند و جنگ تحمیلی را اداره کردند و با کمترین امکانات، توانستند بر ارتش مزدور صدام پیروز شوند و حماسه های جاودانه ای از خود به یادگار بگذارند و در واقع، نسل انقلاب و جنگ نام دارند. این افراد، کسانی هستند که تجربه پیروزی انقلاب 1357 را دارند و با تجربه جنگ، وارد میدان سازندگی شده، در ارائه طرح های کلان عمرانی که کشور، پس از جنگ به آنها نیاز داشت، ساختار مدیریتی نظام را بر عهده گرفتند و در حال حاضر، اکثر مسئولان و مدیران جامعه، از این نسل هستند.
3. نسل سوم، فرزندان نسل دوم هستند و تجربه قبل از انقلاب و جنگ را ندارند.
4. نسل چهارم، فرزندان نسل سوم هستند. اینها نسلی هستند که در واقع، در آینده، تبدیل به نسل خواهند شد و در حال حاضر، کودک هستند و تقریباً ده سال دیگر، در عرصه اجتماع، ظاهر خواهند شد.
ویژگی های نسل سوم
وضعیت کلی جوانان کشور، نشان می دهد که 70 درصد جمعیت جامعه، زیر 30 سال هستند و 35 درصد از آنها، در گروه سنی جوانان قرار دارند. اگر سن جوان را بین 15 تا 28 سال تعریف کنیم، 25 میلیون جوان داریم که به عنوان یک سرمایه بسیار عظیم، بخش مهمی از جامعه کنونی را شکل داده، 20 سال آینده نیز در اختیار همین جوانان نسل سوم انقلاب می باشد. از این رو، شناخت صحیح این نسل و ویژگی های آن، از اهمیت فوق العاده ای برخوردار بوده، ضرورت توجه به آن را در بخش های سیاست گذاری و اجرایی کشور، خاطرنشان می سازد.
در یک دسته بندی، ویژگی های نسل سوم عبارتند از:
1. به لحاظ شخصیتی، هویتی شکل یافته تر و مستقل تر دارد.
2. در توجه به مظاهر دینی، گزینش گرست؛ مظاهر اساسی را ترجیح می دهد و بیش از آن که به مظاهر دینی تکیه کند، به جوهر و گوهر دین تکیه دارد.
3. بیشتر ترجیح می دهد آن طوری که هست، دیده شود و کمتر به پنهان کاری در رفتارها تمایل دارد.
4. با خوش بینی، به تعامل با جهان و فرهنگ های مختلف می اندیشد.
5. بیشتر واقع گراست و طرح و برنامه های فردی و اجتماعی را بیشتر از نسل گذشته، با ملاک های در دسترس بودن، عملی بودن و راهگشا بودن، می سنجد.
6. برخلاف بعضی برداشت های جامعه شناسی سیاسی، این نسل، بر اساس تجربه های تاریخی، به جدایی دین از سیاست، تمایل نشان نخواهد داد؛ بلکه به تعدیل ارتباط آن دو، تمایل دارد.
7. از سیاست زدگی، گریزان است و بدون آن که وابستگی جناحی به احزاب و افراد سیاسی داشته باشد، خودجوش در جهت تداوم انقلاب اسلامی گام برمی دارد و بدون درگیری در مجادلات سیاسی، به رشد، توسعه و خدمت گزاری به مردم، همت می گمارد.
8. تمایل زیبایی شناختی و هنری این نسل، در مقایسه با نسل قبل، بیشتر است.
9. صمیمی تر و راحت تر با دیگران معاشرت می کند.
10. ویژگی دیگر این نسل، پویایی و روحیه انتقادگری است که در مقابل انحرافات احتمالی و کجروی ها، به سرعت از خود واکنش نشان می دهد و بدون توسل به خشونت، خطاها را اصلاح می کند.
11. مدار حرکت این نسل، بر شناخت و تجزیه و تحلیل حوادث سیاسی جهان، موضع گیری صحیح و مقابله سریع با تهدیدات بیگانگان استوار است. شرایط جهانی، انفجار اطلاعاتی و گردش سریع اطلاعات، پویایی و قدرت تحلیل بالایی به این نسل بخشیده است.